Ανάλυση | Τι σημαίνει "ακούω" μια ταινία;

Όταν αναφερόμαστε σε μια κινηματογραφική εμπειρία που βιώσαμε ή πρόκειται να βιώσουμε ή βιώνουμε σε παρόντα χρόνο, πάντα την ταυτίζουμε με τις λέξεις, είδα, θα δω ή βλέπω. Κάθε ταινία είναι απολύτως ταυτισμένη με την αίσθηση της όρασης. Σα να χρησιμοποιούμε αποκλειστικά αυτή για να ζήσουμε την κινηματογραφική εμπειρία. Όμως, μια ταινία δεν είναι ποτέ μόνο εικόνα. Είναι και ήχος. Και μέσα στον ήχο, η μουσική κατέχει μια ιδιαίτερη θέση.

Η εντύπωση που έχουν οι περισσότεροι θεατές του κινηματογράφου είναι ότι η μουσική λειτουργεί ως μια συνοδεία διακοσμητική, όπως το κερασάκι που στολίζει την τούρτα. Αναμφίβολα, συχνά η μουσική μπορεί να είναι διακοσμητική, αλλά μπορεί να κάνει και πολύ σπουδαιότερα πράγματα σε μια ταινία. Όχι μόνο θεατές, αλλά και αρκετοί σκηνοθέτες έχουν αυτή την εντύπωση για τη μουσική, το οποίο καθίσταται εμφανές από τον τρόπο που την αξιοποιούν στις ταινίες τους.

Ακούω μια ταινία μπορεί για κάποιον να μεταφράζεται ως αποφασίζω αν μου αρέσει ή όχι η μουσική της. Μπορεί να σημαίνει ξεχωρίζω ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ή γοητεύομαι από ένα μουσικό θέμα ή αναγνωρίζω ένα γνωστό συνθέτη. Αυτά μπορεί πράγματι να συμβαίνουν, αλλά η ουσία βρίσκεται αλλού.

Συχνά, η μουσική βρίσκεται εκεί για να μας δώσει κάποιο συναίσθημα ή να ψιθυρίσει ένα μήνυμα στα αυτιά μας, αν βέβαια είμαστε σε θέση να το αντιληφθούμε. Συνήθως δεν έχουμε την ικανότητα να αντιληφθούμε αυτό το μήνυμα γιατί δεν έχουμε εκπαιδευτεί να το αποκωδικοποιούμε. Μια σκηνή μπορεί να δείχνει κάτι απλό, ένα βλέμμα, μια πόρτα που ανοίγει, ένα άδειο δωμάτιο. Η μουσική, όμως, μπορεί να μετατρέψει αυτή την απλότητα σε προσμονή, απειλή, νοσταλγία, λύπη ή μυστήριο. Η μουσική έρχεται να εμπλουτίσει αυτό που βλέπουμε και μας βοηθάει να το κατανοήσουμε. Δημιουργεί ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η εικόνα αποκτά άλλη βαρύτητα.

Όταν αρχίσουμε να θέτουμε τέτοια ερωτήματα, τότε περνάμε σε ένα βαθύτερο επίπεδο και η εμπειρία της παρακολούθησης μιας ταινίας αλλάζει. Δεν ακούμε πλέον τη μουσική επιφανειακά. Την ακούμε ως μέρος της κινηματογραφικής αφήγησης. Ως έναν τρόπο με τον οποίο η ταινία σκέφτεται, αισθάνεται και επικοινωνεί με τον θεατή. Αυτό που χρειαζόμαστε για το κάνουμε αυτό, είναι να αναπτύξουμε την ικανότητα της παρατήρησης. Πόσο παρατηρητικοί μπορούμε να γίνουμε; Η παρατήρηση είναι μια ικανότητα που καλλιεργείται και είναι μεγάλη δασκάλα, τόσο για το θεατή, όσο και για τον επαγγελματία της μουσικής ή του κινηματογράφου. Ένας από τους σπουδαιότερους συνθέτες του κινηματογράφου, ο John Barry (1933 - 2011), επισήμανε πάντοτε τη μεγάλη αξία της παρατήρησης βλέποντας ταινίες και πόσο αυτή τον βοήθησε αργότερα να γίνει ένας από τους καλύτερους! Ένα μάθημα για κάθε μελλοντικό συνθέτη της οθόνης.

Το να ακούμε τη μουσική μιας ταινίας προσεκτικά και συνειδητά, διαβάζοντας πίσω από τις μουσικές νότες, είναι μια ικανότητα που δεν είναι απαραίτητα έμφυτη. Ως ακροατές, μπορούμε να έχουμε μια ορισμένη βάση μουσικής αντίληψης, συνήθως όχι καλή, αλλά το σημαντικό είναι πως η ικανότητα ακρόασης της μουσικής, είτε αυτόνομα, είτε στο κινηματογραφικό πλαίσιο, μπορεί να καλλιεργηθεί και να βελτιωθεί αισθητά. Προφανώς, δε συμβαίνει από τη μια στιγμή στην άλλη, απαιτεί χρόνο, αλλά είναι ένα ταξίδι που θα ανταμείψει όποια / όποιον το τολμήσει, γιατί θα διαπιστώσει πως υπάρχει ένας θαυμάσιος αθέατος κόσμος στη μουσική που ακούμε στις ταινίες, την ύπαρξη του οποίου αγνοούμε. Η κατάκτηση της βελτιωμένης ικανότητας ακρόασης της μουσικής, θα μας αποκαλύψει μια εναλλακτική ματιά στην παρακολούθηση μιας ταινίας. Ο τρόπος που βλέπουμε μια ταινία αναβαθμίζεται. Αντιλαμβανόμαστε πλέον τη μουσική ως έναν αόρατο μηχανισμό που λειτουργεί κάτω από την οπτική αφήγηση.